Niet alleen IT. Ook HR, procurement, finance, legal en facility kennen dezelfde breuk met de business, en elk vak heeft er een eigen rol voor bedacht: de HR business partner, de accountmanager, de delivery manager, de business controller. Vijf overdrachten kunnen een ontwerp zijn of een litteken. Het verschil zit in vier vragen.
Vijf steken houden de naad dicht, en er komen er altijd bij.
Waar het over gaat
Veel centrale diensten herkennen hetzelfde. Wat niet standaard is, blijft hangen, en het antwoord daarop is telkens een extra overleg. Dat overleg lost het probleem van het moment op. Het dicht de breuk tussen de business en de centrale dienst niet, en het kan beide kanten nog verder uit elkaar drijven, weg van de reden waarom die dienst er ooit gekomen is. Wat overblijft is een naad: twee domeinen van verantwoordelijkheid, elk met een eigen manier van werken.
De tekening hierboven is niet fout. Vijf overdrachten kunnen precies de juiste zijn. Hoeveel het er zijn, is de vraag niet. Vier vragen tellen wel, en ze gaan over het ontwerp en niet over het aantal. Heeft iemand ze gekozen? Is per overdracht bekend wat ze beschermt? Kijkt er ooit iemand naar terug? En wordt er bij een nieuwe situatie niet vanzelf naar nog zo'n overdracht gegrepen?
Zijn die vier in orde, dan is het een interface die iemand ontworpen heeft. Ontbreekt er een, dan is het nog geen litteken, maar het wordt er een.
Dezelfde naad, andere diensten
De naad wordt meestal beschreven als iets tussen de business en IT. Dat is waar de term vandaan komt, en het is de plaats waar de meeste organisaties hem het eerst voelen. Maar het is niet de enige plaats.
In HR is de business partner meestal niet aangesteld om mee te denken over hoe het werk verdeeld wordt. De rol is een vast aanspreekpunt bij een afdeling, en zou de lijn bekwamer moeten maken in wat HR daar heeft gelegd. Alleen staat nergens wanneer dat gelukt is. Er is geen datum afgesproken waarop de rol ophoudt, HR laat de band met de afdeling niet graag los, de afdeling kan intussen niet meer zonder, en de partner is een HR-specialist met een contract van onbepaalde duur. Dus stelt de partner de vacaturetekst en de functieomschrijving telkens zelf op. De lijnmanager doet het te zelden om er routine in te krijgen, en belt dus de partner, die moeilijk nee kan zeggen. De vacature heeft een datum, hoe het werk verdeeld wordt niet, en daarom wint de vacature telkens.
Hoe gaat dat bij u, bij een ontslag, bij verloning, bij een wijziging van de werktijden?
Wie stelt het op, wie beslist erover, en wie wordt gebeld zodra het niet standaard is?
Bij de vier andere diensten ziet het er anders uit en gebeurt hetzelfde.
Buiten de afspraak om
Procurement
Een team koopt zelf, buiten het raamcontract om, bij een leverancier die er nog niet in staat. Procurement komt er niet aan te pas en ziet het vaak pas op de factuur. Soms voor betere voorwaarden, vaak omdat niemand het raamcontract kende. De afspraak ligt bij procurement en het budget bij de business, en wie het budget heeft kan kopen zonder iemand nodig te hebben. Daarom verandert meer toezicht er weinig aan.
Twee loyaliteiten, één agenda
Finance
De controller zit in de stuurgroep om mee te denken over een investeringskeuze, en drie dagen later wacht een consolidatiesluiting. Allebei horen bij de functie, en ze hebben niet dezelfde eigenaar. De sluiting hoort bij finance, dat ook over de agenda van de controller gaat. Het meedenken hoort bij de business, die daar niets over te zeggen heeft. Dus sneuvelt het meedenken, en niet omdat iemand het minder belangrijk vindt.
De wachttijd is van niemand
Legal
Het contract ligt drie weken te wachten op nazicht, en intussen kan de leverancier niet tekenen. Van die drie weken is niemand eigenaar. Legal meet zijn doorlooptijd vanaf het moment dat het stuk opgepakt wordt, de business telt vanaf de dag dat het verstuurd is, en de wachtrij ertussen staat in geen van beide cijfers. Daarom helpt capaciteit erbij ook niet. Wat niemand als een stuk van de eigen verantwoordelijkheid ziet, blijft tussen de twee liggen.
Dezelfde melding, telkens opnieuw
Facility
Er wordt verbouwd volgens een standaard die niemand uit het team heeft helpen opstellen. Wat daarna misloopt, komt binnen als melding, en die melding wordt netjes geregistreerd. De reden waarom ze telkens terugkomt niet. Wie de standaard kan bijstellen hoort het probleem niet, en wie het probleem hoort kan de standaard niet bijstellen. Het gevolg is een lijst die groeit en een standaard die blijft staan.
Elk vak kijkt er anders naar. In procurement heeft het een naam: maverick buying, kopen buiten de afspraak om. In IT is er een heel vak van gemaakt, business relationship management, met eigen opleidingen en een eigen specialistenmodule in ITIL 4. In HR en finance bestaan er wel begrippen voor de klacht, alleen niet voor het verschijnsel eronder, en daar heet het gewoon dat de business partner niet aan het eigenlijke werk toekomt. Geen van de vakken herkent het als hetzelfde organisatorische verschijnsel, en daarom denkt elke dienst dat het haar probleem is en zoekt ze de oplossing binnen haar eigen grens.
De naad stopt niet aan de buitenrand
Tot hier liep de lijn tussen een centrale dienst en de business. Binnen die dienst ligt diezelfde lijn nog een paar keer. Een IT-departement van enige omvang heeft architectuur, applicaties, en infrastructuur en operations, elk met een eigen manier van werken en een eigen bevoegdheid. Wat tussen die teams door moet, gaat over een naad. Elk van die teams heeft bovendien een eigen plan, dus het plan van de ene halen hangt af van de bereidheid van de andere, terwijl niets hem verplicht dat voorrang te geven op zijn eigen plan.
Het zijn dezelfde drie snedes, een niveau dieper. Architectuur, applicaties en operations naast elkaar is een snede op functie. En de vraag of u in de plaats daarvan rond een stroom kunt snijden, is daar even geldig als aan de buitenrand.
Deze naden tekent u helemaal zelf. Dat geldt trouwens ook meer dan u denkt voor de lijn naar de business, want het intakeformulier, het demand board en de SLA zijn meestal door de dienst bedacht en niet door de business opgelegd. Ze maakten de eigen werking beheersbaar, en dat was toen een verdedigbare keuze. Wie ze getekend heeft, kan ze ook hertekenen.
Eén onbalans eronder
Bij alle vijf ligt de beslissing ergens anders dan waar het werk terechtkomt.
De eis komt van elders. Het vermogen om er iets aan te doen is weggehaald.
De eis landt op de ene plaats, terwijl de bevoegdheid, de kennis of de capaciteit om ze op te lossen ergens anders zit. Wie de eis krijgt, zoekt dan een weg eromheen, escaleert, of wacht. Dat doet iedereen die verantwoordelijk is voor iets zonder de middelen om het op te lossen.
Welk van de drie ontbreekt, bepaalt ook wat helpt. Ontbreekt de kennis, dan is opleiden genoeg. Ontbreekt de capaciteit, dan gaat het over bezetting. Pas wanneer de bevoegdheid elders ligt, is het een ontwerpvraag, en dan verandert een opleiding of een extra kracht er niets aan.
Dat is ook de reden waarom meer toezicht zo weinig oplevert. Toezicht grijpt aan op de wil, en de wil is het probleem niet.
Waar een naad vandaan komt
Sommige naden zijn bewust getekend. In een tijd dat de afhankelijkheid tussen afdelingen beperkt was, zetten veel organisaties in op operational excellence: kosten drukken door te standaardiseren, hergebruiken wat er is, en de beschikbare capaciteit zo goed mogelijk benutten. Daar hoort een centrale dienst bij met een eigen ingang. Dat is een verdedigbaar ontwerp, en voor veel organisaties was het toen het juiste.
Zit het werk in de business, dan is er meestal geen naad. Hij komt er zodra een team eruit gehaald wordt en de rest van de organisatie gaat bedienen.
Procurement is daar het duidelijkste voorbeeld van. Eén dienst die voor het geheel koopt, heeft minder mensen nodig dan elke entiteit apart, en wie het volume bundelt, krijgt een betere prijs dan wie voor één afdeling belt. Daar komt bij dat niet elke entiteit het vak zelf hoeft op te bouwen. Die drie redenen gelden vandaag nog, en ze verdwijnen niet omdat er een naad bij hoort.
De meeste naden zijn zo niet ontstaan. Ze zijn gegroeid. Een dienst kwam erbij, een afdeling splitste, een fusie bracht twee indelingen samen, iemand nam werk over omdat er toevallig tijd was. Niemand heeft die lijn ooit getekend en niemand heeft ze ooit goedgekeurd.
De gevolgen zijn dezelfde, of de naad nu bewust getekend is of vanzelf gegroeid. Hij ligt er nog, maar is sindsdien waarschijnlijk nooit herbekeken. Wie hem getrokken heeft, doet er niet toe. De vraag is of hij nog ergens voor dient.
Een reden kan ook verhuizen. Vijftien jaar geleden lag het gewicht bij de technologiekeuze. Een nieuwe website werd in Drupal gebouwd, en dat die beslissing bij IT lag, scheelde de organisatie veel geld en gedoe. Vandaag ligt het gewicht eerder bij privacy en security, en die naad verdedigt zichzelf. De oude ligt er meestal nog bij, rond een keuze die niemand meer hoeft te bewaken.
Wat erdoor valt
Een naad heeft een prijs, en die wordt vooral betaald door wie met de uitzonderingen moet omgaan. Alles wat niet standaard is, komt in de naad terecht. Een nieuw instrument. Een project dat voorrang moet krijgen. Een afwijking van wat is afgesproken. Stuk voor stuk uitzonderingen op datgene waarvoor de organisatie geoptimaliseerd is. Iemand moet ze met de hand over de naad tillen.
Dat tillen kost tijd. Elke naad brengt zijn eigen betrokkenen, prioriteiten en besluitvorming mee. Wat erin terechtkomt, valt er dus niet meteen doorheen. Het blijft eerst hangen.
Wat er gebeurt als de organisatie beweegt
Die prijs blijft draaglijk zolang beide kanten ongeveer hetzelfde tempo aanhouden. Dat stopt op het moment dat de business haar werking wijzigt om aan de vraag van haar klanten te blijven voldoen.
De naad wordt uitgerekt. De bestaande afspraken volstaan niet meer, uitzonderingen stapelen zich op, en de afstand tussen beide kanten groeit.
Beide kanten zien elkaars belangen en behoeften dan niet meer. De business ziet een dienst die nee zegt. De dienst ziet een stroom uitzonderingen op een werkwijze die er niet voor niets is. Allebei die lezingen zijn eerlijk. Geen van beide is volledig.
Vanaf dat moment betekenen dezelfde woorden aan weerszijden iets anders. Een dringende vraag, een eenvoudige wijziging, een afgewerkt resultaat. Een overdracht die te lang duurt, kunt u versnellen. Maar hier helpt dat niet, want beide kanten bedoelen iets anders.
Waarom we lappen in plaats van verleggen
Het antwoord is bijna altijd een nieuw overlegorgaan. Een stuurgroep. Een lijst met goedgekeurde uitzonderingen. Een review board. Elk daarvan komt er om de overdracht beter te laten lopen, en elk daarvan wordt onderdeel van hoe de organisatie werkt.
Een orgaan dat de juiste mensen aan één tafel zet, doet echt werk, en voor een deel van de naden is het het juiste antwoord. Het verschil zit in wanneer de twee opties iets opleveren.
Een nieuw board is snel. De directie ziet de pijn, kort daarna is er een board, en de organisatie oogt alsof ze kan reageren. Veranderen hoe teams en afdelingen samenwerken duurt veel langer, en het vraagt iemand die maand na maand blijft zeggen waarom we eraan begonnen zijn. Die aandacht verdwijnt meestal voor het werk af is. Dan blijft de verandering halverwege steken.
Dus wordt het weer een lap. Een lapmiddel levert ook iets op, zolang er aandacht voor is. Alleen verlegt het de naad niet.
Elk jaar een tafel erbij, en de opening is onderaan nog even breed als bovenaan.
Wie elk jaar een orgaan bijzet, heeft na vijf jaar vijf tafels en dezelfde lijn.
Hoeveel overlegorganen zijn er bij u in vijf jaar rond deze ene overdracht bijgekomen?
En welk daarvan is sinds zijn oprichting ooit weer afgeschaft?
Een tijdelijke oplossing die blijft liggen, krijgt na verloop van tijd een eigen belang. Een orgaan heeft leden voor wie het een plaats aan tafel is. Een rol heeft een contract. Niemand spreekt op voorhand af wanneer het ophoudt, en tegen de tijd dat iemand de vraag stelt, kan de andere kant niet meer zonder. Wie de lap weghaalt, haalt dus iets van iemand af. Dat maakt het moeilijk, los van de vraag of het een goed idee is.
De naad is een keuze, ook als niemand ze gemaakt heeft
Wat niemand herbekijkt, is de naad zelf.
Neem de teams die u vandaag hebt en snijd ze drie keer anders.
De teams en de mensen blijven dezelfde, alleen ligt de grens telkens ergens anders. Daardoor verandert ook wat er tussen de teams blijft hangen.
De lijn staat verticaal
Snede op functie
De gewone indeling. De business aan de ene kant, de centrale dienst aan de andere, en alles wat de lijn kruist vraagt een overdracht. De vraag die niet standaard is, blijft hangen, want geen van beide kanten heeft daar een plek voor. Het voordeel is vakdiepte en schaal, en dat voordeel is echt.
De lijn kantelt
Snede op laag
Niet de business tegenover de dienst, wel wie beslist tegenover wie uitvoert. Beide kanten zitten dan samen in dezelfde laag. Wat erdoor valt verandert mee. Geen aanvragen meer, wel escalaties. Dat is een andere klacht, en ze wordt door andere mensen uitgesproken.
De lijn verdwijnt binnen de stroom
Snede op waardestroom
U brengt de competenties en de verantwoordelijkheden samen rond hetzelfde resultaat. Een deel van de overdrachten verdwijnt, een ander deel schuift naar de grens tussen twee stromen, en daar valt opnieuw werk door. Vakgenoten raken bovendien verspreid, en moeten elkaar op een andere manier blijven vinden.
Waar u de lijn legt, bepaalt wat er elke dag over een grens moet.
Daarmee is de naad in uw organisatie geen feit maar een gevolg. Dat is iets anders dan een fout, en het is ook iets anders dan onaantastbaar.
Een naad verleggen is duur. Het kost maanden, het raakt wie waarover beslist, en het haalt mensen uit een plek waar ze goed in geworden zijn. Dat is een reden om goed te kijken welke naad u aanpakt, en geen reden om er geen enkele aan te raken.
Niet elke overdracht mag weg
Niet elke overdracht is een lap. Sommige zijn er met opzet en moeten blijven.
Overdrachten die blijven
Wie iets nodig heeft, gunt de opdracht niet zelf, daar waar het bedrag of het risico dat rechtvaardigt. Anders kiest dezelfde persoon wat er gekocht wordt en bij wie.
Wie een factuur boekt, keurt ze niet zelf goed. Twee paar ogen, zodat één vergissing niet volstaat.
Wie een systeem beheert, geeft zichzelf daarin geen rechten. Anders kan achteraf niemand nagaan wie wat mocht.
Wie persoonsgegevens verwerkt, moet kunnen aanwijzen wie er verantwoordelijk voor is. Dat is een wettelijke plicht en geen interne afspraak. Verplicht is dat het eigenaarschap aanwijsbaar blijft, niet dat er een overdracht omheen staat.
Risicobeheer, compliance en interne audit rapporteren niet aan de afdeling die ze controleren. Wie het eigen werk controleert, controleert niets.
In gereglementeerde omgevingen zijn bepaalde onafhankelijkheidsvereisten bovendien expliciet opgelegd. Welke precies, hangt af van de activiteit en van het kader dat erop van toepassing is. Waar ze gelden, gaat de vraag niet over of de overdracht blijft, maar over hoe snel ze verloopt.
Die overdrachten hebben één ding gemeen: het oordeel verliest zijn waarde zodra dezelfde partij beide kanten doet. Daar moet de scheiding blijven, want ze beschermt juist dat oordeel.
Vraag dan één ding. Is hier een onafhankelijk oordeel nodig, moet een belangenconflict uitgesloten worden, moet u kunnen aantonen wie verantwoordelijk is, of moet de onpartijdigheid gewaarborgd zijn? Zo ja, dan blijft de overdracht, en gaat het hooguit over hoe snel ze verloopt. Zo nee, dan is het ontwerp, en dan mag de vraag gesteld worden.
Er is nog een tweede rem, en die gaat over schaal. Een centrale dienst met een eigen ingang is niet fout omdat hij centraal is. Kijk niet alleen naar het verschil tussen standaard en uitzondering, maar vooral naar hoeveel werk de uitzonderingen vormen. Past het grootste deel van de aanvragen in de standaard, negen op tien bijvoorbeeld, dan doet die standaard zijn werk en is de naad goedkoop. Waar die verhouding precies ligt, verschilt per dienst, en het is geen norm. Het probleem begint zodra de uitzondering het gewone geval geworden is. Dan is wat de organisatie als uitzondering behandelt, het werk zelf.
Drie vragen bij één naad
De eerste vier vragen zeggen of een overdracht bewust ontworpen is. Deze drie helpen u bepalen wat u ermee doet. Ondersteunt uw operating model nog de manier waarop de organisatie vandaag moet werken?
1
Wat beschermt deze overdracht?
Soms beschermt ze iets dat blijft gelden: dat iemand anders dan de aanvrager oordeelt, dat niet iedereen bij alle gegevens kan, of dat aanwijsbaar is wie verantwoordelijk is. Soms beschermt ze alleen de efficiëntie van vroeger: één plek die het werk bundelt, en één manier van doen. Dat tweede was ooit juist, en is het misschien niet meer.
2
Wat valt erdoor?
Leg de uitzonderingen van de laatste maanden naast elkaar. Komen ze telkens van dezelfde afdeling, of gaan ze telkens over hetzelfde soort vraag? Zit er een patroon in, dan zegt dat patroon u waar de lijn verkeerd ligt. Zit er geen patroon in, dan was het gewoon druk, en dan is er niets te verleggen.
3
Wie zou iets moeten afstaan om hem te verleggen?
Dit is de belangrijkste van de drie, en meestal degene die het laatst gesteld wordt. Moet niemand iets afstaan, dan kan een betere afspraak of een vlottere uitwisseling volstaan. Moet iemand wel bevoegdheid, budget, mensen of de zekerheid dat het eigen cijfer blijft kloppen afstaan, dan moet u de organisatie zelf anders inrichten. En dat is precies wat geen enkel overleg oplost, want elk lid van dat overleg wordt na de vergadering weer afgerekend door de eigen afdeling. Dan is het antwoord een team of een verlegde grens, en het antwoord op deze vraag zegt u meteen waarom de naad nog ligt waar hij ligt.
Welke vorm past
De eerste twee vragen zeggen welke naad u aanpakt. De derde bepaalt welke vorm past.
Soms ligt de goedkoopste ingreep niet op de naad maar ernaast, door te zorgen dat er minder gevallen over hoeven. Wat daarna overblijft, vraagt een van drie vormen: de overdrachten blijven liggen maar worden gekozen, de snede verschuift naar beslissen tegenover uitvoeren, of ze verdwijnt binnen één waardestroom, voor het werk dat in die stroom past.
Wij beginnen bij uw strategisch plan en bij hoe het werk en de informatie vandaag door uw organisatie lopen. Daaruit volgt waar de naden liggen en welke daarvan nog een reden hebben. Het ontwerp maken we met een groep uit uw eigen mensen, want wie een verandering moet dragen, ontwerpt ze mee.
Wij vullen geen rollen in en nemen geen werk over. We stoppen wanneer de nieuwe werking de gewone werking is. Lees meer over onze aanpak →
Wanneer dit helpt
Dit helpt wanneer elk voorstel dat van de standaard afwijkt ergens blijft hangen, en het antwoord daarop telkens een extra overleg is. En vooral wanneer u op het punt staat een nieuw orgaan op te richten. Loop dan eerst de drie vragen hierboven af, want ze zeggen u of dat orgaan het antwoord is of de volgende lap. Komt u er niet uit welke van de twee het is, dan zegt dat al iets. Een overdracht die ooit ontworpen is, laat zich uitleggen.