Fundament

Standpunten, belangen en behoeften

Mensen staan ver uit elkaar bij een verandering. Maar een standpunt is nooit het hele verhaal. Eronder zit een belang, en dieper een behoefte. Wie die van elkaar hoort, vindt een weg die daarvoor niet zichtbaar was.

STANDPUNT A STANDPUNT B
Frame 1 · Twee standpunten

Wat u ziet, ligt boven de waterlijn

Bij een verandering hebt u minstens twee kanten. De ene zet ze in gang, de andere ervaart ze. Elk heeft een standpunt. Dat is wat u hoort, wat boven de waterlijn ligt. En die standpunten liggen vaak ver uit elkaar.

STANDPUNT A STANDPUNT B belang behoefte belang behoefte
Frame 2 · De ijsberg

Een standpunt is het tipje

Wat iemand zegt, is niet de reden. Onder elk standpunt zit een belang: wat maakt dat dit standpunt voor deze persoon belangrijk is, wat de hoop erachter is en wat de vrees. En dieper een behoefte, en die is universeel. Gemoedsrust. Erkenning. Zekerheid.

STANDPUNT A STANDPUNT B software moet weg continuïteit gemoedsrust
Frame 3 · Eerste kant

Wat speelt er bij de initiatiefnemer?

Een directeur wil verouderde software vervangen. Dat is zijn standpunt. Zijn belang: de software is verouderd en moeilijk te onderhouden. Zijn behoefte: stabiliteit en gemoedsrust, het gevoel dat het bedrijf mee is met zijn tijd.

STANDPUNT A STANDPUNT B duurt langer jarenlange kennis erkenning
Frame 4 · Tweede kant

Wat speelt er bij de betrokkenen?

De medewerkers zeggen: ons werk gaat veel langer duren. Dat is hun standpunt. Hun belang: de kennis die ze jarenlang opbouwden. Hun behoefte: erkenning voor wat ze goed doen, en zekerheid over straks.

STANDPUNT A STANDPUNT B stabiliteit
Frame 5 · De overlap

Een behoefte is universeel

Standpunten sluiten elkaar uit. Behoeften doen dat zelden, want er zijn er maar een beperkt aantal te benoemen. Bij beiden speelt een nood aan stabiliteit mee, alleen keken ze anders naar de oplossing. Zodra ze dat van elkaar horen, zien ze het raakvlak.

stabiliteit gedragen oplossingen
Frame 6 · De weg vooruit

Van gehoord worden naar oplossingen

Zodra elk gehoord heeft wat voor de ander telt, verschuift het gesprek. Niet meer: wie heeft gelijk? Maar: hoe zorgen we dat de overgang geleidelijk gaat, dat kennis wordt overgedragen, dat iedereen betrokken is?

Waar het over gaat

Bij elke verandering zijn er mensen die ze in gang zetten en mensen die haar ervaren als iets wat op hen afkomt. Ze spreken hun standpunten uit. Die standpunten liggen zelden bij elkaar in de buurt, en ze verklaren niet waarom iemand ergens voor of tegen is. Ze zijn het topje van een ijsberg.

Standpunten vertellen niet het hele verhaal

Een standpunt is de positie die iemand inneemt: "die software moet weg" of "ons werk gaat daardoor veel langer duren". Het is wat iemand hardop zegt, wat u kan meten en vergelijken. Maar het is niet de reden. De reden zit dieper.

Onder een standpunt zit een belang: wat maakt dat dit standpunt voor deze persoon belangrijk is. Wat is de hoop erachter, en wat de vrees als het anders loopt? Stabiliteit. Continuïteit. Erkenning voor wat al jarenlang goed loopt. En dieper, onder dat belang, zit een behoefte: het menselijke dat eronder schuilt. Gemoedsrust. Het gevoel er nog toe te doen. Zekerheid over de toekomst.

Zolang u alleen op standpunten reageert, draait u in cirkels. Wie de ander probeert te overtuigen van zijn gelijk, duwt de ander verder weg. De weerstand neemt toe, niet af.

Wat er verandert als u dieper gaat

Standpunten botsen. Belangen en behoeften doen dat zelden, en daar is een reden voor. Een behoefte is universeel: er zijn er maar een beperkt aantal te benoemen, zoals zekerheid, erkenning, gemoedsrust of invloed op uw eigen werk. Hoe dieper u onder het standpunt komt, hoe groter de kans dat dezelfde behoefte aan beide kanten meespeelt. In het softwarevoorbeeld is dat stabiliteit, bij de directeur en bij de medewerkers, alleen keek ieder anders naar de oplossing. Dat gedeelde stuk gaat pas werken zodra allebei het van elkaar gehoord hebben. Dan zien mensen het raakvlak, en vanaf dat punt komen er oplossingen in beeld die er voordien niet waren.

Dat vergt luisteren met een andere bedoeling. Niet wachten op uw eigen beurt. Niet zoeken naar het zwakke punt in het verhaal van de ander. Vragen stellen om te begrijpen wat er werkelijk speelt, en dat dan ook hardop benoemen. Dat is wat mensen ontsluit.

Zo pakken wij het aan

Wij gaan als neutrale derde partij het gesprek aan met elk van de betrokkenen. Niet om standpunten op te lijsten, maar om de belangen en behoeften eronder te vinden. Dat doen we gestructureerd, los van de hiërarchie, en met beide kanten. Pas als beide kanten gehoord hebben wat voor de ander telt, zoeken we samen naar oplossingen. Lees meer over onze aanpak →

Wanneer dit model helpt

Dit is het vertrekpunt voor elk verandertraject waarbij mensen het niet eens zijn. Het werkt even goed bij een tweegesprek tussen een leidinggevende en een medewerker als bij een heel team dat een nieuwe werkwijze moet omarmen. Zodra u merkt dat het gesprek vastloopt op posities en herhaling, is dit de manier om er opnieuw beweging in te brengen.

Herkent u dit patroon in uw traject?

Dan is een gesprek de snelste manier om te zien wat er onder de standpunten speelt, en hoe u van daaruit samen een weg vindt.